Ochtend depressie

Ochtenddepressie bestaat echt, en dit kun je ertegen doen

Het is 7:00 uur ’s ochtends. Buiten is het donker, je voelt je moe, hebt geen zin in de dag en je eerste mislukking heb je alweer behaald: uit bed komen gaat nooit lukken. Rustig aan. Je bent geen aansteller. Ochtenddepressie bestaat namelijk echt. In dit artikel leggen we uit waar ochtenddepressie vandaan komt, welke behandelingen er bestaan en hoe ik ermee omga.

Ochtenddepressie en hoe ermee om te gaan

Er is geen ontsnappen aan depressie. Vanaf het moment dat je wakker wordt, tot aan het moment dat je gaat slapen: je gedachten en uitzichtloze situatie verlaten je geen moment – als het je überhaupt lukt een oog dicht te doen.

Alhoewel iedere depressie anders is, lijkt er toch één gemeenschappelijke deler te zijn: in de ochtend is alles kutter dan in de middag en avond.Je stelt je niet aan. Dit is niet alleen een gevoel, maar ook daadwerkelijk bewezen. Depressieve mensen hebben namelijk een verstoorde hormoonhuishouding, dit uit zich met name in de ochtend.

‘Mensen met een depressie hebben een verhoogde cortisol-ochtendcurve ten opzichte van mensen zonder depressie’, zo legt psychiater Sophie Vreeburg uit. Vreeburg is gepromoveerd op het onderwerp van ochtenddepressie bij het VUmc.

Ochtenddepressie Sophie Vreeburg
Psychiater Sophie Vreeburg

Cortisol staat bekend als een ‘stresshormoon’ en heeft een grote invloed op angstgevoelens en depressies. Iedereen maakt dit belangrijke hormoon aan, simpelweg omdat het nodig is. Net als adrenaline zorgt cortisol er namelijk voor dat je kunt reageren op stress. Door je gestegen bloedsuikerspiegel krijg je bijvoorbeeld meer energie. Dit is handig wanneer je moet presteren, zoals bij het geven van een presentatie. Je bent extra scherp en draagt een bepaalde spanning mee.

Uit haar lopende onderzoek onder ruim 2000 mensen met wisselende vormen van depressie kunnen voorzichtig enkele conclusies getrokken worden. Alle participanten hebben namelijk last van een verstoorde cortisol-aanmaak. Het lichaam weet zodoende niet wanneer hij moet beginnen met het produceren van dit hormoon, en wanneer hij moet stoppen.

Hierdoor maken veel depressieve mensen in de ochtend heel weinig cortisol aan, met een lage suikerspiegel als gevolg. Hierdoor voel je je lusteloos. Niet zo gek ook: je lichaam heeft te weinig energie om de dag te beginnen. Simpelweg gezegd snapt je lichaam er dus geen reet van waarom je in wakker wordt: het is nog niet klaar voor de dag die komen gaat. Hierdoor voel jij je verdrietig, angstig en leeg. Uit je bed komen is daardoor een hele opgave.

Daarnaast blijkt dat sommige mensen aanleg voor depressie blijken te hebben. Dit verklaart dan ook waarom twee mensen met hetzelfde levensverhaal achter de rug niet per se beiden depressief hoeven te zijn. ‘Mensen met risicofactoren voor depressie hebben een verhoogde cortisol-ochtendcurve. Dit kan duiden op biologische kwetsbaarheid.’

Ontnuchterende ochtenden

Voor zover het wetenschappelijke aspect. Uit de vele interviews die ik met depressieve mensen heb gevoerd – en op basis van mijn eigen ervaring -weet ik dat er nog een verklaring voor ochtenddepressie is. In de ochtend wordt je namelijk geconfronteerd met de realiteit. Een realiteit waar je niets mee te maken wilt hebben.

Net nadat je uren onder je veilige dekens hebt doorgebracht, komt het ‘echte’ leven weer om de hoek kijken. Er wordt van je verwacht dat je naar je werk gaat, lessen volgt of gaat sporten. Je moet weer rekeningen betalen, jezelf verzorgen, interesse in mensen tonen en doen alsof het leven je interesseert.

Met andere woorden: ochtenden zijn ontnuchterend. Je moet je leven weer onder ogen zien, en dat is pijnlijk. Opstaan is daarmee vooral een eindeloze aaneenschakeling van “wie ben ik”-vragen, voor mij althans. Voor je het weet beland je in een existentiële crisis.

Lees ook: Wij spraken mensen over wat ze doen tegen hun winterdepressie

Ochtenddepressie bed

Wie ben ik?

Je begint te malen over alle dingen die je nooit bereikt hebt in je leven. De hersenen worden actief en beginnen allerlei scenario’s af te spelen. Je denkt na over die discussie van vier jaar geleden, over het stuklopen van je relatie en welk smoesje je vandaag gaat gebruiken om onder een verplichting uit te komen. Je brein vertelt tegen je, “sta gewoon op en doe wat je moet doen”, maar je lichaam blijft daar maar liggen.

Alles voelt zwaar aan en hoe langer je nadenkt over het leven, hoe minder zin je erin krijgt. Gelukkig is je telefoon binnen handbereik en daarom besluit je Instagram te checken – een slecht plan, zo blijkt.

Je wordt namelijk nog meer met je neus op de feiten gedrukt en ziet allerlei foto’s van mensen die het wél naar hun zin hebben. Je collega gaat dit weekend naar de Ardennen, je klasgenoot heeft een feestje van de studentenvereniging en zelfs je fokking tante van 60 heeft meer op de planning staan dan jij. Voor een moment denk je eraan ook een foto van vroeger te plaatsen waarop je het naar je zin had, maar zelfs dat vergt te veel energie.

Lees ook: Veel jongeren zijn emotioneel eenzaam: zo heb ik het opgelost

Oplossingen

Voor zover de gedachtes: wat kun je doen aan ochtenddepressie?

Jammerlijk genoeg is er weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar behandelmethoden, zo erkent ook Edith Moscowitz. Zij is oprichtster van Vortex Success, een platform dat mensen met psychische problemen probeert te helpen.

Moscowitz zweert bij subliminale boodschappen. Dit zijn signalen in bijvoorbeeld audiofragmenten die door je onderbewustzijn worden opgepikt, en verwerkt. Wanneer deze positief van aard zijn, worden verbindingen in je hersenen op een positieve manier geherstructureerd.

Portret Edith Moscowitz
Edith Moscowitz

‘Het werkt net zoals advertenties op tv. Zodra je een reclame van McDonalds ziet, krijg je trek in een hamburger. Dit terwijl je voor het bekijken van de reclame nog geen honger had’, zo legt Moscowitz uit.

‘Wanneer je gedurende de nacht dingen hoort als “ik heb zin in de ochtend”, worden deze direct door je hersenen aan de kant geschoven. De boodschap gaat namelijk rechtstreeks tegen gedachtepatronen in. Hierdoor worden je hersenen getriggerd en verandert uiteindelijk je perspectief. Subliminale boodschappen leggen als het ware nieuwe verbindingen in je hersenen.’

Hoe ik met ochtenddepressie omga

Zelf ben ik nooit aan deze vorm van therapie begonnen. Ik vind het te heftig en een beetje eng, omdat het overkomt als een soort hersenspoelen. In plaats daarvan bereid ik mijzelf elke dag voor op de dag die komen gaat. Dit doe ik door ruim van tevoren mijn wekker te zetten, en direct op te staan zodra ik wakker word.

Dit eerste klinkt als het slechtste plan ooit: waarom zou je minder slapen terwijl je sowieso moe wakker wordt? Alhoewel het inderdaad tegenstrijdig klinkt, schuilt er een zekere logica achter. Ik wil namelijk rustig kunnen wakker worden, iets lezen dat ik interessant vind en de tijd nemen om de dag voor te bereiden.

Depressie voelt, in ieder geval voor mij, als een stortbui waardoor gevoelens worden weggespoeld. Vrijwel niets weet mij te interesseren, en het leven gaat als een soort tv-show aan je voorbij. Door ’s ochtends direct iets te lezen of kijken wat je interessant vindt, klaart deze bui enigszins op. Je komt erachter dat de bui niet het probleem is, maar je houding.

Met andere woorden: je hebt geen invloed op het weer, maar wel op je eigen gedachten. Naar mijn mening is het goed om dit besef-moment zo vroeg mogelijk op de dag te hebben. Dit doe ik door biografieën van inspirerende mensen te lezen of een video te bekijken van iemand die ik bewonder. Ik geef mezelf ’s ochtends dus een soort peptalk.

> Meer tips lezen? Check dan onze gids voor het omgaan met depressie.

Ochtenddepressie te snel af zijn

Daarnaast ben ik erachter gekomen dat ik ’s ochtends direct aan de slag moet. Door direct op te staan na het ontwaken geef ik mijn gedachten geen tijd om rampscenario’s af te gaan spelen. Letterlijk het eerste wat ik ’s morgens doe is opdrukken. Dit gaat vaak voor geen meter: het is de symboliek die telt. Uiteraard vertel ik wel stoer tegen mijn vrienden dat ik elke ochtend direct 40 keer achter elkaar opdruk. In realiteit haal ik amper de tien.

Het moeilijke van de ziekte depressie is dat het aan de binnenkant zit. Hierdoor zijn depressieve gedachten niet zichtbaar op mri-scans, en kan een psycholoog nooit met 100 procent zekerheid stellen hoe ernstig de situatie is. Daarmee is iedere depressie anders, en daarom verschilt ook de manier van ermee omgaan.

Voel je daarom niet raar voor wanneer bovenstaande adviezen niet voor jou werken. Iedere depressie is uniek, en iedereen moet zijn eigen manier van ermee omgaan vinden. Wel is het belangrijk om te experimenteren met wat wel en niet werkt. Je wilt er uiteindelijk overheen komen en daarom moet je soms hard voor jezelf zijn. Het begin allemaal bij wilskracht, hoe cliché het ook klinkt.

Volg Commen op Facebook, Twitter en Instagram voor meer taboedoorbrekende verhalen 

Lees herkenbare verhalen

Geschreven door, en voor jongeren over taboedoorbrekende onderwerpen. Iedere dinsdag in je mailbox. Geen spam: beloofd 🙂
E-mailadres
Helemaal gratis, natuurlijk.
Meer van Michel van 't Klaphek

Waarom het nog kutter is om tijdens kerst depressief te zijn – en wat je ertegen kunt doen

"Wanneer de problemen in je hoofd zitten, kun je geen vakantie nemen."
Verder lezen