Ochtenddepressie
Illustratie via Ouch

Ochtenddepressie bestaat: dit kun je ertegen doen

Mijn depressie was in de ochtend altijd het zwaarst. Het is vroeg, buiten is het donker, je hebt een slechte nacht achter de rug en totaal geen zin in de dag die komen gaat. Uit bed stappen voelt als een gigantische taak. De eerste keer dat ik ging googelen naar “ochtenddepressie” verwachtte ik weinig resultaten, maar het tegendeel bleek waar. Dit is waar ochtenddepressie vandaan komt en welke manieren van behandeling er zijn. Ook leg ik uit hoe ik uiteindelijk met ochtenddepressie heb leren omgaan.

Alles over ochtenddepressie

Het nare aan depressie, en heel veel andere mentale ziektes, is dat er geen ontsnappen aan is. Het probleem zit immers in je hoofd, en die draag je de hele dag ‘mee’. Bovendien is het lastig om precies aan te stippen wat er nou precies zo vervelend aan is, en op welke momenten. Hoe breng je immers onder woorden hoe je je voelt? Als iemand vertelt over diegene zijn of haar gemoedstoestand maak je altijd de vergelijking met een eerder moment. Je zegt bijvoorbeeld dat je je vandaag goed voelt, omdat je gisteren buikpijn had. Het probleem met depressie is volgens mij dat deze schaal totaal verward is.

Dit zorgt ervoor dat je emoties en gedachten de hele dag op en neer gaan, zonder dat je een norm hebt om deze aan te spiegelen. De vraag “hoe voel je je?” wordt zo ineens een stuk lastiger te beantwoorden. Ik heb jarenlang een chronische depressie gehad en vond vooral in de ochtend alles kut. Ik stoorde me aan de mensen buiten, mijn slechte nachtrust, vond dat ik niks waard was en zag gigantisch op tegen de dag die komen ging. Naarmate de dag vorderde en ik wat activiteiten ging ondernemen fleurde ik op. Totdat hetzelfde riedeltje de volgende ochtend weer van vooraf aan begon.

En ik ben niet de enige die last heeft van ochtenddepressie. Meer mensen hebben er last van, en ook de wetenschap heeft het fenomeen opgepikt. Het hele verhaal is nogal technisch, maar misschien is een verstoorde hormoonbalans de boosdoener. Geen zorgen, ik houd het makkelijk.

Illustratie via Undraw.

De wetenschap

Maak kennis met cortisol. Cortisol is een stresshormoon en heeft grote invloed op de beleving van angstgevoelens. Iedereen maakt dit hormoon aan, simpelweg omdat het nodig is. Net als adrenaline zorgt cortisol er namelijk voor dat je kunt reageren op stress in mogelijk bedreigende situaties. Door je gestegen bloedsuikerspiegel krijg je bijvoorbeeld meer energie om alert te zijn of een sprintje te trekken. Dit is handig wanneer je moet presteren, vechten of vluchten. Je bent extra scherp en draagt een bepaalde spanning met je mee. Ook maakt je lichaam in de ochtend cortisol aan, zodat je zin hebt in de dag.

Maar, zo simpel werkt het misschien niet bij mensen met een ochtenddepressie. Steeds meer onderzoeken concluderen namelijk dat mensen met deze klachten last hebben van een verstoorde cortisol-aanmaak. Het lichaam weet hierdoor niet wanneer het moet beginnen met de productie van dit hormoon, en wanneer het moet stoppen. De Amerikaanse psychiater Timothy J. Legg onderzocht ruim 1000 mensen die kampen met wisselende vormen van depressie, waaronder de vermoedelijke ochtenddepressie. De eerste conclusies van zijn onderzoek maken duidelijk dat deze mensen in de ochtend te weinig cortisol aanmaken, met een lage suikerspiegel als gevolg. Mogelijk verklaart dit het lusteloze gevoel; je lichaam heeft simpelweg te weinig energie om de dag te beginnen.

Lees ook: Wij spraken mensen over wat ze doen tegen hun winterdepressie

Foto via Flickr.

De niet-wetenschappelijke kant van ochtenddepressie

Voor zover het wetenschappelijke verhaal. De afgelopen jaren heb ik tientallen interviews en gesprekken gevoerd met mensen die (op enig moment) kampen met depressies. Hieruit durf ik te stellen dat er nog een verklaring voor het bestaan van ochtenddepressie is. In de ochtend word je namelijk geconfronteerd met de realiteit. Net nadat je uren onder de veilige dekens hebt doorgebracht komt het ‘echte’ leven weer om de hoek kijken.

Je moet naar school, of naar werk. Je moet eten maken voor jezelf, of voor anderen. Je moet kinderen verzorgen. Je moet de bus pakken. Je moet sporten. Je moet rekeningen betalen. Je moet er toonbaar uitzien. Je moet interesse in mensen tonen. Je moet doen alsof het verhaal van je collega je daadwerkelijk interesseert. Je moet vrolijk zijn naar anderen. Je moet doen alsof je zin hebt in het leven.

Ontnuchterende ochtenden

Ik ervaar de ochtend altijd als heel ontnuchterend. Het hele riedeltje begint weer opnieuw en je moet het leven onder ogen zien. Wanneer je kampt met een depressie is dat pijnlijk. Ik had altijd de neiging om te belanden in een soort existentiële crisis. De ochtend werd namelijk altijd een eindeloze aaneenschakeling van “wie ben ik”-vragen. Voor je het weet beland je in een existentiële crisis.

Je begint te malen over alle dingen die niet vlotten in je leven. Alle dingen die je niet hebt bereikt. Ook begon ik situaties van jaren geleden op te rakelen en mezelf te analyseren: wat had ik anders kunnen doen of zeggen? Dan nemen je gedachten ineens een afslag door je stukgelopen relatie nog even op de snijplank te leggen. Als kers op de taart denk je ineens na over je eigen begrafenis en over de zin van het leven. Ondertussen spreekt een ander stemmetje je toe dat je beter gewoon kunt gaan douchen en de deur uit moet, maar je lichaam blijft daar maar liggen.

Lees ook: Veel jongeren zijn emotioneel eenzaam: zo heb ik het opgelost

Ochtenddepressie bed
Foto via Pexels.

De oplossingen voor ochtenddepressie

Alleen een goed opgeleide therapeut kan vaststellen of je depressief bent. Vervolgens is het aan jezelf om te kijken of deze sombere gevoelens in de ochtend erger zijn dan later op de dag. Wanneer je tot hier bent gekomen met lezen ga ik er vanuit dat dit het geval is en je op zoek bent naar oplossingen. Zoals wel vaker in het leven is er geen one-size-fits-all-oplossing. Het harde antwoord is daarom dat je zelf op zoek moet naar manieren om je ochtenddepressie op te lossen. Wel zijn er enkele manieren die voor anderen hebben gewerkt, en misschien ook voor jou.

Oplossing 1: Subliminale boodschappen

Edith Moscowitz

Er is weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar behandelmethoden voor ochtenddepressie. Sterker nog, veel slimme koppen liggen nog met elkaar in de clinch over het daadwerkelijk bestaan van het fenomeen. Het onderzoek van de eerder aangehaalde Vreeburg kan dan ook als een kleine doorbraak gezien worden, al moet je altijd voorzichtig zijn met conclusies trekken. Ook Edith Moscowitz erkent dat het voorlopig nog even improviseren is. Zij is oprichtster van Vortex Success, een platform dat mensen met psychische problemen probeert te helpen.

Moscowitz zweert bij subliminale boodschappen. Dit zijn signalen in audiofragmenten die door je onderbewustzijn worden opgepikt, en vervolgens verwerkt. Wanneer deze positief van aard zijn, worden verbindingen in je hersenen op een positieve manier geherstructureerd. ‘Het werkt net zoals advertenties op tv. Zodra je een reclame van McDonalds ziet, krijg je trek in een hamburger. Dit terwijl je voor het bekijken van de reclame nog geen honger had’, zo legt Moscowitz uit.

‘Wanneer je gedurende de nacht dingen hoort als “ik heb zin in de ochtend”, worden deze direct door je hersenen aan de kant geschoven. De boodschap gaat namelijk rechtstreeks tegen gedachtepatronen in. Hierdoor worden je hersenen getriggerd en verandert uiteindelijk je perspectief. Subliminale boodschappen leggen als het ware nieuwe verbindingen in je hersenen.’ De meningen over subliminale boodschappen lopen uiteen. De een zweert erbij, terwijl de ander niks merkt.

https://www.youtube.com/watch?v=3vIZKDou6EQ

Oplossing 2: Face the day

Zelf ben ik nooit aan deze vorm van therapie begonnen. Ik vind het te heftig en een beetje eng, omdat het overkomt als een soort hersenspoelen. Daarom deal ik met ochtenddepressie op de ouderwetse manier. Ik bereid mijzelf iedere ochtend voor op de dag die komen gaat. Dit doe ik door een duidelijke planning te maken, doelen te noteren en zo snel mogelijk de deur uit te gaan. Ik heb gemerkt dat mijn sombere gevoelens erger worden door thuis te zitten.

Depressie voelt, in ieder geval voor mij, als een stortbui waardoor gevoelens worden weggespoeld. Vrijwel niets weet mij te interesseren, en het leven gaat als een soort tv-show aan je voorbij. Door ’s ochtends direct actie te ondernemen, klaart deze bui enigszins op. Je komt erachter dat de bui niet het probleem is, maar je houding. Met andere woorden: je hebt geen invloed op het weer, maar wel op je eigen gedachten.

Naar mijn mening is het goed om dit besef-moment zo vroeg mogelijk op de dag te hebben. Dit doe ik door biografieën van inspirerende mensen te lezen of een video te bekijken van iemand die ik bewonder. Ik geef mezelf ’s ochtends dus een soort peptalk, soms letterlijk. Ik praat dan tegen mezelf en probeer op die manier te bemiddelen tussen depressieve gedachten enerzijds, en rationeel nadenken anderzijds. Het klinkt wellicht een beetje alsof ik ben doorgedraaid, maar voor mij werkt het.

Meer tips lezen? Check dan onze gids voor het omgaan met depressie.

Vond je dit artikel interessant? Volg COMMEN. op Facebook, Twitter en Instagram voor meer verhalen over mentale gezondheid, of ontvang al onze artikelen via WhatsApp. Heb je geen social media of geen zin om ons te volgen? Blijf op de hoogte van onze laatste artikelen via een snelkoppeling op je telefoon of schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang één keer per maand een mail met onze beste artikelen.
Geschreven door
Michel van 't Klaphek

Praat mee over dit artikel

25 reacties
  • Zo’n verdriet elke ochtend huilbuien en voel mij zo
    Depresief zo vreslijk eenzaam geen zin in de dag leef met een demente man
    Zoon gaat verhuizen naar Eijsden met mijn kleindochter zo verdrietig weer vaak misselijk slik 3hart tabletten voor de maag voor de suiker word het helemaal xat

    • Annelize, wat een nare situatie. Het lijkt me logisch dat je verdrietig bent. Je man, zoon en kleindochter zijn in je leven, maar tegelijkertijd moet je afscheid van ze nemen en ga je door een rouwproces. Durf het verdriet toe te laten en de tijd te nemen. Kun je een deel van de zorg voor je man en het huishouden uitbesteden? Bijvoorbeeld door thuiszorg of dagopvang? Probeer de tijd die je over hebt wat leuks te gaan doen met vriendinnen of buren. Misschien kun je je aanmelden voor een wandelclub oid. Pas als je voor jezelf zorgt, kun je voor een ander zorgen. Liefs en het allerbeste gewenst.

  • ik herken dit fenomeen, bijna elke morgen heb ik zo een “ochtenddepressie”. Bij het wakker worden zie ik niks meer zitten, alles is immens moeilijk en voel me daardoor heel slecht.Als ik een uur of twee rondloop gaat dit over .Dan is er niks meer aan de hand . Ik zie als reden , zware emotionele problemen op privé en zakelijk vlak gebeurt in het verleden. Het is hoedenook een heel slecht gevoel om alles zo zwart te zien. Niks zie je nog zitten ,relatie, werk gewoon alles en dan heb je de neiging om terug te kruipen in bed en als een zombie naar TV te kijken. Ik moet mij dan samenrapen en aan mijn taken beginnen en dan komt de switch en gaat alles weer normaal. Hopelijk verdwijnt dit gevoel ooit.

    • Ohh, zo herkenbaar wat ik hier lees, ik wordt ook heel naar wakker, depresief, nare gevoelens.
      Als ik midden in de nacht wakker wordt heb ik het niet.
      Ben overdag ook vaak moedeloos,…
      Ik heb ook een zeer zware tijd gehad de afgelopen 2 jaar.
      En nu de nare corona tijd er bovenop, het valt echt zwaar

      • Ook voor mij.heel herkenbaar,die.spanningニiedere morgen als je weer.opstaat.
        Heb dit nu.al maandenlang en het is zo vervelend!
        Vraag me weleens af: gaat dit ooit minder worden of helemaal weg?!

      • Dit herken ik helemaal, ik loop hier al jaren mee rond!
        In de avond en nacht zie ik alles zitten, en in de ochtend depressief, angstig en onrustig. Ook wanneer ik midden in de nacht even wakker word heb ik nergens last van en ben ik nog steeds positief. Maar zodra de wekker gaat in de ochtend is het mis. Ik zou willen dat ik hier ooit eens vanaf kan komen.

        • Hallo Dolf, dit is zeer herkenbaar. Hoe ga je hiermee om in het praktijk qua werk en privé leven?
          De positieve plannen en ideeen die ik in de avond heb, verdwijnen als sneeuw voor de zon en durf ik het niet meer te verwezenlijken.

        • Jeetje Dolf hoe herkenbaar, ook ik was als de dood om op vakantie te gaan , weer bij het idee al met pijn in buik smorgens wakker, maar heb me daar eindelijk overheen weten te zetten, vraag me niet hoe maar heb gewoon geboekt, dacht als ik het nu niet doe doe ik het nooit meer, en hoe dichter de datum vordert hoe meer zin ik er in krijg, lekker over 1 week 11 dagen naar Turkije naar het hotel waar ik al 16 jaar kom

  • Alsof ik over mezelf lees. Het kan echt heel erg ver gaan. Soms met gedachten om mijzelf iets aan te doen aan toe. Hierdoor word ik bang van mezelf en krijg ik paniekaanvallen. want ik heb het eerder wél doorgezet. Vreselijk. Ik geloof wél dat als ik in een neerwaardse spiraal kan geraken, ik ook weer omhoog kan. Maar ja, doen is een ander verhaal.
    Maar ik MOET! Geen keuze. Daarnaast probeer ik alle “moet-woorden” te veranderen in willen, mogen of kunnen. Dat werkt ook wel. En dingen en gedachtes opschrijven. Praten tegen mezelf want ik woon alleen. Dat is heerlijk hoor, maar af en toe moet ik mezelf op ziek te peppen. Succes allemaal! Jullie kunnen het echt!

      • En als jullie nou eindelijk eens toegeven aan dit gevoel? Dat je de ochtend overslaat. Dat je om 11.00 of 12.00 uur begint met je leven tot ongeveer 1 of 2 uur ‘ s’avonds? Ik kan je op een briefje vertellen dat de depressies weggaan. Eindelijk niet meer doen wat je van de maatschappij moet doen. Eindelijk valt alle druk van je schouders. Alleen moet je omgeving zoals je partner het hier mee eens zijn. Je zult altijd commentaar krijgen van andere mensen, maar gek, dat vind je niet erg meer want je voelt je zo veel beter. Iedereen in je omgeving gaat het accepteren omdat je er geen slechter mens van wordt, alleen maar fijner in de omgang. Ik heb altijd last van depressies gehad met medicijnen en opnames toe. Ik heb me tot mijn 55ste aangepast aan de maatschappij. Toen ben ik totaal ingestort. Nu ik mijn eindelijk leef op mijn manier gaat het al 5 jaar goed met me. Het is bij mij wel hormonaal. Biologisch. Aangeboren. Ik denk dat net als in de dierenwereld, net als uilen, ook nachtmensen zijn. Ooit zal dat uitkomen.

        • Hoi allen
          Het geeft me troost dat ik niet de enige ben die zich s ochtends zo voelt!
          Ik ben er ook wel achter dat ik na het opstaan gelijk naar buiten ga om de honden uit te laten!
          Beweging en buitenlucht helpt wel degelijk!
          Maar het is toch wel een strijd om elke dag weer je bed uit te komen!
          Vooral in de wintermaanden is het een stuk moeilijker!
          Wens jullie veel succes en doorzettingsvermogen om wat relaxter uit bed te komen! Mijzelf uiteraard ook haha

        • Wauw dat heb je mooi gezegd. En ik geloof idd ook dat daar de oplossing zit. Niet blijven meedraaien in wat verwacht wordt door de maatschappij of eender wie of wat. Maar voelen wat je zelf nodig hebt om goed te functioneren en daarnaar handelen.

        • Ben ik het heel erg mee eens. Ik heb een eigen kapsalon, en ik ben geopend van 13:00 tot 22:00, heerlijk! Daardoor is het ochtend gevoel niet zo erg dan wanneer ik vroeg op MOET staan.
          Ik kan ook slecht tegen “moeten”.
          In de avond en nacht blijf ik mij het allerbeste voelen, dan kan ik de hele wereld aan! Het blijft wel vervelend hoor, ook voor mijn partner, ik lig altijd lang in bed in de ochtend. En in de nacht ben ik niet naar bed te krijgen🙈

  • Nou herken alle punten en dan heb ik er ook nog bij dat ik totaal geen zin heb in mensen of gesprekken , bij het idee alleen al word ik helemaal eng en ga ik verkeerd ademen en vertrouw letterlijk niemand meer wat mij belemmeringen brengt in mijn bedrijf en dat Terwijl er eigelijk helemaal.niks aan de hand is, tenminste niet meer , en ja heb een hele hoop mee gemaakt , door schuld van familie ( moeder , zus en zwager) helemaal inmekaar geramd door een groep mensen , mes in mijn gezicht, tijdens het gevecht gevallen en toen dacht iedereen dat ik de bal was , kogel door mijn hand geschoten en aan geopereerd , omdat ik daar niks over kon zeggen 180 uur taakstraf gehad en met een hele stellage op.mijn hand gelopen en knokkel weg van wijsvinger . Al met al geopereerd en door hersen scan , dat was allemaal oke me hersens san op dat moment . Dit is gekomen omdat ik afstand had genomen van de familie en ik niks meer met ze te maken wou hebben (zit ook weer een lang verhaal aan ). Mijn moeder is een narcistische vrouw die altijd manipuleert. Zal een voorbeeld geven , ik en mijn vrouw gingen trouwen en had mijn trouwpak die ik uitgekozen had doorgestuurd naar mijn moeder als eerste via app .. prima toch !! Vervolgens paar dagen later kwam ik langs bij mijn ouders en de rest van de familie zat er ook , vervolgens pak ik mijn telefoon en laat enthousiast aan mijn oom mijn trouw pak zien NIKS aan de hand zou je denken toch . Wat blijkt , ik ga weg en mijn moeder barst in tranen uit bij de Familie en volgens haar heb ik dus haar nog nooit mijn trouwpak laten zien en was ik haar aan het ontwijken ofzo 🤷‍♂️.. ik kreeg dus boze berichtjes van mijn zus .. nou ja zulke grappen heb ik dus mee te maken gehad , en ik kan nog wel even door gaan over alle ellende .. en laat ik ook duidelijk stellen dat ik niet uit een normale familie kom , maar ik mij daar van ging distantiëren en uit alles was gestapt , dat werd niet echt gewaardeerd. Niet door de familie en niet door mensen daar om heen . Het gekke is dat ik gewoon een goed bedrijf heb en zeker als vakman bekend sta nu enige jaren , maar nu ik een paar jaar verder ben in rust ik deze rare geestelijke problemen heb gekregen terwijl er nu niks meer aan de hand is eigelijk en soms nachten wakker lig omdat het verleden door.mijn hoofd spookt en dan denk , had ik dit maar zo gedaan en dat maar zo enzo voort . Ik weet dat het op fixi lijkt of een slecht maffia verhaal , maar het is 100% de waarheid en ik heb hier maar 40% van het geheel verteld . Maar ja hoe kom.je er van af en zwakte ga ik verder ook niemand meer laten zien .

    Ik hou mijn naam.liever anoniem .

    • Heel herkenbaar wat je schrijft ik ben ook vaak gemanipuleerd en geleefd door anderen, zo jammer ik heb nooit mezelf mogen zijn daar lijd ik nu nog onder

  • Jeetje, er gaat een wereld voor me open hier, ook ik heb hier last van, voel me echt verschrikkelijk smorgens en denk dan waar doe ik het voor maar gelukkig verdwijnt dit ook vaak weer na een uurtje, dacht echt dat ik de enige was, het artikel en commentaar van mensen doet mij echt goed, ik weet nu dat het bestaat en niet alleen bij mij ligt. Zou best fijn zijn om met lot genoten in contact te komen. Sterkte allemaal

  • Het is heel lastig om hier mee om te gaan! Zoveel mogelijk structuur en weinig verandering.
    Het belemmert mij in heel veel keuzes in het leven. Ik durf ook niet op vakantie, bang voor het angstige gevoel in de ochtend op een vreemde plek.
    In de avond fantaseer ik vaak over een mooie reis naar een mooi land, maar de volgende ochtend zie ik het helemaal niet zitten!
    Ik heb een eigen kapsalon, en ik werk altijd van 13:00 tot 22:00, op die manier kan ik mijn werk prima doen.
    Hoe ga jij hier mee om? Wat voor werk doe jij?

  • Hoi. Had al een keer eerder gereageerd maar hier nog even een reactie. Sind 1 maand ongeveer gebruik ik geen slaap medicatie meer, heb 10 jaar lang slaapmiddelen geslikt. Was heel bang dat ik problemen met slapen zou krijgen maar door langzaam af te bouwen is dat gelukkig niet gebeurd. Ik moet zeggen dat ik me veel beter voel zonder die troep en bijna van alle angsten verlos ben, echt een wereld van verschil. Weet niet of hier ook mensen zijn die slaappillen gebruiken, gooi weg die troep, ik gebruik ze in ieder geval nooit meer, voel me 200 % beter 👍👍👍

  • Doordat ik vanmorgen weer pissed off opstond heb ik gegoogeld, denk dat ik dat ook heb. Elke dag hetzelfde. Mijn man wordt er ook gek van en mijn dochters natuurlijk ook… Maar als ik met muziek opsta en de ruimte heb, loopt het een stuk beter. Zonder muziek uurtje mopperen en dan verder met wat op mijn pad komt.
    Wel fijn dat ik het nu een naam kan geven ☺️

    • Och mensen, hier nog 1. Zo heftig. Al tientallen jaren. Medicijnen, therapie, coaching, zelfhulp boeken. “Technisch” snap ik precies hoe ik het moet doen maar m’n emoties, depressie, m’n constante vechtpartij in m’n hoofd maken me een verlamd vogeltje. Had ik gisteravond het plan en zin om vandaag ( pffff warm) naar t strand te gaan, tas staat klaar, vanochtend krijg ik het gewoon niet voor elkaar. Het huilen staat me nader dan t lachen, golven emoties, gevoelens van onrust, verdriet, en vermoeidheid gieren door m’n lijf.
      Hang een beetje versuft in een stoel, zoek voor de duizendste keer op interNet naar tips. ( zo kom ik ook hier vandaag).
      Oplossing zal ik hier niet vinden, wel wat herkenning .